Անձրևը չի խանգարում։ Օգնում է։ Ուրիշ ինչպե՞ս կխոսեր երկինքն այսօր։ Ցավի հիշողության, մրմուռի մասին ինչպե՞ս կխոսեր։ Բայց ապրիլյան անձրևը մրսեցնող է, սառը. երկինքը նաև սթափեցնել գիտի։ Մենակ եմ եկել թատրոն։ Առաջին շարքում եմ։ Երբեմն սիրում եմ նստել հենց բեմին մոտ։ Թիկունքիս է հանդիսատեսը, ու ես ինձ զգում եմ բեմում տեղի ունեցողի մեջ։ Իսկ բեմն այսօր խորհրդանշական դեկորներ ունի. պարաններ՝ վերից վար, խորանարդներ, որմնաքանդակներ։ Զուսպ գույներ։ Բեմադրվում է Կարինե Խոդիկյանի պիեսը։ Առաջին անգամ երջանկահիշատակ Վահե Շահվերդյանի ձեռամբ է բեմ բարձրացել Հայոց ցեղասպանության հիշատակի 100-ամյակին։
Նույն ներկայացումն է, նույն ձեռագիրը։ Մեկ ժամ՝ մեկ գործողությամբ։ Ողջ ընթացքը՝ լեգատո։ Միահյուս կերպարներ։ Եվ չես կարող բեմում կենտրոնանալ միայն մեկ կամ երկու կերպարի վրա։ Բոլորը կենտրոն են, կարևոր. սա ռեժիսորական զորեղ կառույց է։ Պետք է կարողանաս աչքերիդ մեջ առնել բեմն իր ամբողջության մեջ։ Իսկ դա այնքան էլ հեշտ չէ. տարբեր կողմերում ամեն մի կերպար ի՛ր տեսարանն է խաղում։ Ներկայացումն աճում է, աճում է, աճում է… Փշաքաղեցնո՞ղ է։ Այո։ Ինչպե՞ս կարող էր չլինել։ Ծա՞նր է։ Այո։ Այլ կերպ հնարավո՞ր էր։ Նահատակներն են՝ ճերմակ հագուստով, բոկոտն, ամեն մեկի ուսին… ճերմակ աղավնի։ Ամեն մեկի շուրթին՝ անկատար երազ։
Հարյուր տասնմեկ տարի անց հանդիպում են նահատակները երիտասարդ բժշկի հետ, որի արյան մեջ են հայը և անգլիացին. հեգնանք ճակատագրի... Նյարդավիրաբույժը ուզում է վերակենդանացնել մարդկանց հիշողությունը։ Իսկ իր գենետիկ հիշողությունը, կուզենար, չլիներ։ Բեմը ցավ է զգում։ Ցավը բեմից իջնում է ցած, դառնահամ ծխի պես գլորվում, տարածվում է նայողի աչքերում։ Արցու՞նք է բերում։ Այո։ Իսկ կարո՞ղ էր չլինել… Եվ մինչ արցունքը կուլ է գնում, նահատակ երիտասարդն է հաջորդ արցունքակաթիլը բերում հանդիսատեսի հոգուն։ Նա երազել էր բժիշկ դառնալ, լավ բժիշկ։ Մարդկանց կյանքը երկարացնել էր երազել, սակայն կարողացել էր ընդամենը իր մարմնով պահել մորը մահաբեր հարվածից՝ վայրկյաններով նրա կյանքը երկարացնելով։
Եվ նրա շուրթերից հնչում են իրարամերժ թվացող բառերը թշնամու մասին, որին անձնապես չգիտի.«Դու նրա պապի՛ն պիտի ատես, իսկ իրեն՝ խղճաս… Ու նա պիտի զգա, որ խղճում ես իրեն, քանի որ քո արյան մեջ զոհի հիշողությունն է, իսկ նրա արյան մեջ՝ դահիճի ամոթը… Կարեկցանքդ քեզ ուժ պիտի տա, որ մոռանաս անցյալի ատելությունդ…»: Նահատակներն իմաստուն են ապրողներից։ Նրանք ցավի աչքերին են նայել և գիտեն սիրո ու խաղաղության արժեքը։ Նրանք խնդրում են, աղաչում են հոգու մեջ փակել ատելությունը։ Եվ փոթորկվում է բեմը, հիմնահատակ փոխվում է ամենը. պարանները պրկվում են, խորանարդները բարձրանում՝ ճերմակ մույթեր դառնալով։ Իսկ մինչ այդ… նահատակները թևաբաց ճերմակ աղավնիներ էին դրել խորանարդներին. նրանք բարձունքում են ու թևաբախումով խաղաղություն կավետեն…
Ավելին հնարավո՞ր էր ասել ցավի, մահվան, բայց և կյանքի, ապրելու մասին։ Հազիվ թե։ Արյան հիշողությունը սեր է խնդրում մեզնից՝ միմյանց հանդեպ, մարդկության ու աշխարհի հանդեպ։ Խաղաղություն է խնդրում։ Այսպիսին էր այսօր ապրիլի 24-ը։ Դուրս եմ գալիս թատրոնից։ Անձրևը թուլացել է։ Կաթիլները զարկվում են աչքերիս։ Եվ անձրևն ասես քայլում է ինձ հետ։ Մթնշաղվում է օդը։ Մարդ կար աշխարհում, որ հավատում էր թե սերն անմահ է, իսկ ատելությունն ամեն րոպե մահանում է։ Սարոյանն էր։ Ապրելու՛ ենք։
24.04.2026
