Հայ թատրոնի ներկայիս դերասանական համայնքում ամենքը չեն, որ խիզախում են խենթության աստիճան անկեղծ լինել: Այդ քչերից մեկն է Ջեմմա Ադամյանը:
Տիգրան Մարտիրոսյան - Նկատել եմ, որ կերապարանավորումների ընթացքում ժեստերին մեծ տեղ չես տալիս: Դա ինչո՞վ է պայմանավորված:
Ջեմմա Ադամյան - Կոնկրետ ինչ - որ բանով պայմանավորված չէ: Երբեք չեմ մտածել այդ մասին: Այո, իմ դեպքում, ժեստերը հետին պլան են մղվում, որովհետև ավելի շատ ձայնի հնչերանգներին եմ տեղ տալիս: Դա ունի իր բնական բացատրությունը. Գյումրու թատրոնի դահլիճը մեծ է, և ես մեծ ցանկության դեպքում անգամ մեր բեմին համարժեք լայնակի, հոգեբանական ժեստեր չեմ կարող անել, ուստի ձայնի ազդեցությանն եմ ապավինում: Առավելևս, որ միշտ չեն նշածդ ժեստերը ներդաշնակվում հաջորդող տեսարանի հետ:
Տ. Մ. - Իսկ խոսքի և շարժման հստակ ծրագրված հաջորդականություն ես մշակում, թե՞ սպոնտան ֆիզիկական իմպուլսներին ես ավելի շատ վստահում:
Ջ.Ա. - Փորձերի ընթացքում վստահում եմ սպոնտան իմպուլսներին. ներքուստ ինչ գալիս է, անում եմ: Բուն ներկայացման ժամանակ անշեղորեն՝ միլիվայրկյանի ճշգրտությամբ հետևում եմ փորձերի ընթացքում մշակված այդ հաջորադականությունների ծրագրին: Իմ խաղընկերները գիտեն, որ ես ներկայացման ընթացքում իմպրովիզի դիմելու կողմնակիցներից չեմ: Բացառություն են տեխնիկական կամ այլ խնդիրներով պայմանավորված դրությունը փրկելու դեպքերը, երբ ստիպված ես տեղում ինչ-որ խաղային հնար օգտագործել:
Ես ռեժիսորահպատակ դերասան եմ
Տ. Մ. - Քանի որ խաղընկերոջ հանգամանքը վկայակոչեցիր, չեմ կարող չհարցնել. խաղընկերոջ զգացողությունն ի՞նչ նշանակություն ունի քեզ համար:
Ջ.Ա. - Շատ մեծ: Կարևորում եմ խաղընկերոջ հանգամանքը, եթե անգամ տեսարանում գործընկերս ինձ չի խանգարում, բայց չի էլ օգնում: Հիմնականում խաղընկերներս ինձ էներգիա փոխանցում են և ես, դա, հնարավորություններիս սահմաններում գեներացնելով, ետ եմ վերադարձնում:
Տ. Մ. - Իսկ իմպրովիզին տեղ չտալը կարո՞ղ է պայմանավորված լինել խաղային էթիկայիցդ բխող քո այն դիրքորշմամբ, որ խաղընկերոջդ հանկարծակի չբերես և ձախողման վտանգի առջև չկանգնեցնես:
Ջ.Ա. - Այդ հարցը խաղընկերներս են երբեմն տալիս և ստանում հետևյալ պատասխանը. «չեմ անում իմպրովիզ, որովհետև ռեժիսորն այսպես է ասել»: Նույնիսկ, եթե փորձի ընթացքում ինչ որ մեկը շեղվում է, հիշեցնում եմ, թե ինչի համար ենք հավաքվել: Եթե կարգապահ չլինենք ներկայացումը կքրքրվի՝ խաղային քմահաճույքների ‹‹հետամանորյա աղցանի›› վերածվելով: Կարող եմ ասել, որ մեր թատրոնում գործընկերներս էլ թեև ինձ պես ‹‹գերմանական մեքենայի›› ճշտապահությամբ չէ, բայց հիմնականում ռեժիսորին հավատարիմ դերասաններ են: Նրա գաղափարի միջոցով միայն մենք կարող ենք մեր կուտակումը փոխանցել հանդիսատեսին:
Տ. Մ. - Տարիքային տարբերության դիտանկյունից խաղընկերոջ զգացողությունը մե՞ծ փոփոխության է ենթարկվում:
Ջ.Ա. - Եթե նույնիսկ փոքր երեխա է խաղընկերս, միևնույն է՝ մենք նույն նավի մեջ ենք և նրա հանդեպ խաղային զգացողությունս իր հունով ընթանում է:
Տ. Մ. - Բայց եկ հարցին տարիքային հոգեբանության դիտանկյունից մոտենանք: Քո հասակակցի հետ կենսառիթմերի, աշխարահազգացողության և արժեհամակարգի տեսանկյունից ավելի ներդաշնակ ես, քան քեզանից 10-15 կրտսեր և 20 տարով մեծ անձանց հետ:
Ջ.Ա. - Իհարկե:
Տ. Մ. - Հետևաբար, կփոփոխվի նաև զգայական փոխներթափանցման աստիճանը:
Ջ.Ա. - Այնպես է ստացվել, որ ներկայումս մեր թատրոնի երիտասարդ և միջին սերնդի միջակայքում ընկած սերնդի ներկայացուցիչ եմ: Իրենց հետ աշխատելը բավական հարմարավետ է, քանի որ շատ ենք համագործակցել, մեկս մյուսին հինգ մատի պես ճանաչում ենք: Նույնիսկ փորձերի ընթացքում հնարավոր է հեռավորության վրա իրար հայացքները որսալով ծիծաղենք: Ավագների հետ առաջին պլան է գալիս հարգանքն ու ակնածանքը և փորձում ես հարմարվել. հասկանալ՝ ինքն ինչպես է առաջնորդվում, ինչ է անում, նոր ըստ այդմ կառուցես խաղային ընթացքդ:
Քաղաքականապես պասիվ եմ
Տ. Մ. - Քանի որ տեսակով հարմարվող մարդ ես, ինձ թույլ կտամ նաև փոքր - ինչ անհարմար հարց ուղել քեզ:
Ջ.Ա. - Նույնիսկ այդպե՞ս…
Տ. Մ. - Թատերագետն էլ ինչպե՞ս…
Ջ.Ա. - Անառարկելի, նույնիսկ՝ անբեկանելի փաստարկ է…
Տ. Մ. - Ուրեմն, ասա ինձ խնդրեմ, քաղաքացիական ակտիվությունդ որքանո՞վ դերային և խաղային հուզերանգների նախընտրումներիդ վրա ազդում:
Ջ.Ա. - Քաղաքացիականից առաջ կարող եմ ասել, որ քաղականությունն ինձ բացարձակապես չի հետաքրքրում: Ո՛չ ընտրություններին եմ մասնակցում, ո՛չ էլ քաղաքական իրադարձությունների հետ կապված խոսակցություններին ու քննարկումներին, որովհետև դրանից գլուխ չեմ հանում: Աշխարհն ինձ համար քաղաքականությունից շատ ավելի մեծ ու հետաքրքիր է և չի՛ կարող դերակատարմանս գործընթացների վրա վճռորոշ ազդեցություն ունենալ:
Տ. Մ. - Սակայն, ի տարբերություն ոմանց, դու ցուցաբերում ես քաղաքացիական ակտիվություն, օրինակ` Գյումրիում անխնամ թողնված որմնանկարի մասին տեսանյութդ: Դա խիզախություն մատնող քայլ է: Արդ այդ հոգեկան որակդ վերում նշածս ներազդեցությունն ունենու՞մ է:
Ջ.Ա. - Բեմում գործելու իմ հնարավորությունները ռեժիսորի ու պիեսի մտքերի և էմոցիաների միջև ընկած տեղերում են: Այդտեղ մեղմ ասած մեծ չեն ինքնիշխանության իմ հնարավորությունները: Իհարկե չեմ կարող հերքել նաև բեմում, թե կյանքում հույզերիս վրա խառնվածքիս առանձնահատկության ազդեցության գոնե նվազագույն գործոնը:
Տ. Մ. - Հաճախ և հեշտ ե՞ս զարմանում:
Ջ.Ա. - Այո, գրեթե անդադար… Նույնիսկ պատահել է, որ նույն բանի վրա երկու անգամ եմ զարմացել:
Տ. Մ. - Ինչո՞վ ես այդ հատկությունդ պայմանավորու՞մ:
Ջ.Ա. - Հիմնականում երեխաներն են չէ՞ զարմանում: Մարդիկ որքան մեծանում են, այնքան քիչ են զարմանում: Իմ հոգում առկա երեխան բավական ակտիվ, ինքնաբավ և ինքնուրույն կյանքով է ապրում: Նա ինձ պարբերաբար դրդում է զարմանք ապրել: Դա ներքին բաց վիճակ է, և ամեն ինչ չեմ թողնում, որ այդտեղ ներթափանցի: Բայց այդտեղ եղած ամենը դուրս եմ մղում: Եթե չեմ սխալվում Ստանիսլավսկին էր, որ դերասաննարի համար խաղային չափանիշ էր դարձնում երեխաների խաղը: Դերի վրա աշխատելիս էլ փորձում եմ կերպարներին պատկերացնել իրենց երեխայական տարիքում:
Տ. Մ. - Ենթադրում եմ, որ այդ հատկությունը էմոցիոնալ անկեղծության հետ է կապված, այդուամենայնիվ, ասա ինձ խնդրեմ, զարմանքի ընթացքում լինու՞մ են էմոցիոնալ խորը ապրումներ:
Ջ.Ա. - Առհասարակ հուզական ու արագախոս մարդ եմ: Ռեժիսորներն էմոցիաներս ոչ թե փորձում են գրգռել, այլ զսպել: Էմոցիաներիս վրա ամեն աննշան թվացող իրողություն կարող է ազդել. եղանակի փոփոխությունից սկսած, մինչև կենդանիների վարքագիծը: Ու կապ չունի՝ այդ պահին միայն ես եմ այդ վայրում, թե մտերիմներիս ու ընկերներիս հետ եմ: Իրենք գրեթե անտարբեր են, իսկ ես… Երբեմն, նույնիսկ ինքս ինձ կողքից դիտելիս մտածում եմ՝ կարո՞ղ է պատահի՝ ինձ հետ ինչ - որ բան այն չէ, և եթե փոխվեմ հնարովո՞ր է՝ այլևս չկարողանամ խաղալ:
Փոքր տարիքում շատ էի սիրում
բակում խաղալը:
Տ. Մ. - Այդչափ մի խտացրու գույները և պարզապես ասա՝ զարմանքից զայրույթին անցում կատարելու համար ի՞նչը կարող է քեզ հունից հանող վճռորոշ թրիգեր լինել:
Ջ.Ա. - Իմ ակնկալածի չլինելը, որը երևի մեծ հաշվով հիասթափությունն է: Զարմանքը նույնպես կարող է սպասում առաջացնել:
Տ. Մ. - Զայրույթի դեպքում, սովորաբար, հոգեկան որակներից էմոցիոնալ թափն է հերթապահում, և այնուհանդերձ, այդ ընթացքում էմոցիոնալ ինքնաներսուզման պահեր ունեցե՞լ ես երբևէ:
Ջ.Ա. - Ավելին կարող եմ ասել. նույնիսկ մեղավորության զգացողություն է երբեմն լինում: Ոնց որ ինքդ քեզ հարցնես՝ դու տեղի՞ն զայրացար, թե՞ ոչ: Խիղճս այն ասածս երեխայի հետ միասին սկսում են չարաճճիություն անել: Այդ պատճառով ամեն ինչի սկզբնաղբյուրն իմ մեջ եմ փնտրում: Գիտեմ, որ ինձ շրջապատող աշխարհի ընկալումս էլ, ի վերջո իմ մտքի արդյունքն է:
Տ. Մ. - Պայմանականության ընկալման հարաբերականությու՞նը նաև նկատի ունես:
Ջ.Ա. - Կարելի նաև այդպես ձևակերպել: Այն, ինչն այսօր շրջանակ է, վաղը կարող է թեյնիկ կամ ծամակալ լինել:
Տ. Մ. - Բարի, կանտյան ափերը որքան չափչփեցինք բավարար է, վերադառնանք հուզական դաշտ. ի՞նչ է ոգևորությունը և հատկապես՝ խաղային ներշնչանքը քեզ համար:
Ջ.Ա. - Երբ ինձ ասում են, որ այսինչ բանը չեմ կարող անել, ես համակերպվում եմ այդ մտքի հետ, չեմ փորձում հակառակն ապացուցել: Այդ հանգամանքից չեմ մոտիվացվում: Անգամ խրախուսական խոսքից չեմ ոգևորվում: Ինձ կարող է ոգևորել, մեր կողմից կատարվող աշխատանքի անհրաժեշտության հարցում իմ հավատն ու համոզմունքը: Իսկ խաղային ներշնչանքի պահերը ամբողջ ներկայացման ընթացքում զսպված էմոցիայի դուրս ժայթքման այն քիչ կետերն են: Եթե այդ նվազագույնն էլ չանես, կարող գնաս տուն և նույնիսկ քեզ համար աննկատ կերպով միկրոկաթված վաստակես:
Տ. Մ. - Այլ կերպ ասած, ինքնապահպանման բնազդով թելադրված հուզամտածական հավասարակշռության անհրաժեշտության մասին է խոսքը:
Ջ.Ա. - Իհարկե դա գրեթե սահմանային վիճակ է, որից դուրս գալն այլ լուծում չունի՝ գոնե ինձ համար:
Թերագնահատումն ու խրախուսական
խոսքն ինձ չեն ոգևորում
Տ. Մ. - Անսահման կենսունակություն ունեցող բառ ընտրեցիր: Արդ եթե սահման, ուրեմն որո՞նք են քո կարմիր գծերը:
Ջ.Ա. - Առաջին հերթին ուրիշի տարածք չմտնելը: Ընդ որում, տարածք՝ բառիս բոլոր իմաստներով. Ֆիզիզկական, հուզական, մտավոր: Դրանք ինձ համար չի կարելիներ են: Բնականաբար, նույն տեսակետն ունեմ ուրիշի կողմից իմ հանդեպ ցուցաբերվող վերաբերմունքի պարագայում: Իմ թույլատրած տիրույթից անդինն արդեն կարմիր գծի սահմանն է:
Տ. Մ. - Բեմու՞մ էլ…
Ջ.Ա. - Բեմում երևի թե կարմիր գծեր չունեմ, եթե հաշվի չառնենք իմպրովիզի մասով ասածս: Ինտերակտիվ ձևաչափն էլ խնդրահարույց չէ, եթե դա ռեժիսորի մոտեցումն է նյութին: Օրինակ Գյումրու թատրոնի 160 ամյակին նվիրված ‹‹Արտիստիկ համերգ›› - ի ընթացքում ինչ-որ պահերի գործում էր այդ ինտերակտիվության գործոնը երբ ես և Արսենը դիմում էինք հանդիսատեսին:
Տ. Մ. - Հասկանալի է, որ բեմական ազատության զգացողությունդ ու պատկերացումդ հակասում է դերասանի կողմից ռեժիսորի նախընտրած պայմանձևի ինքնուրույն փոփոխությանը: Իսկ կյանքում ազատության ընկալումդ ինչ հարաբերությունների մեջ է այդ գծերի հետ:
Ջ.Ա. - Քանի որ ես եմ ներքուստ սահմանել այդ կարմիր գծերը, ազատության առումով անհարմարվետության զգացում չեմ ունենում այդ հարցում: Կարող է նաև քո և ուրիշի ներքուստ սահմանած այդ կարմիր գծերը հակասություն մեջ լինեն, բայց դրանց միասնությունը բախումից հետո բվական ուշագրավ արդյունք տա: Հարափոփոխ կյանքը հենց դրանով է նաև հետաքրքիր:
