Արվեստում զրոյական կետից արգասաբեր, արժեքավոր գործընթաց նախաձեռնելն, ինչ խոսք, համարձակություն է պահանջում: Ոչ բոլորն են, որ անտեսում են ձախողման մեծ հավանականությունը: Այդպես վարվողներից է նաև Մարիամ Ղազանչյանը:

Տիգրան Մարտիրոսյան - Մասնագիտական տեսանկյունից հատկապես ի՞նչը դրդեց ‹‹Գալյա Նովենց›› թատերական դպրոցը բացել:

Մարիամ Ղազանչյան - Այդ ցանկությունն ինձանում ձևավորողն ավելի շատ Գալյա Նովենց անուն ազգանունն էր: Այսինքն, առաջնային նպատակն այն էր, որ նաև դպրոցի շնորհիվ եկող սերունդները փոքր-ինչ ավելի խորացված տեղեկանան նրա թողած ստեղծագործական ժառանգության մասին: Իր անվան ներկայությունը որակական նշաձողի տեսանկյունից պարտավորեցնող է, թույլ չի տալիս մեզ գեթ մեկ պահ թուլացնել զգոնությունը:

Տ.Մ. - Այդուհանդերձ, մեր թատերական կրթության բնագավառում կա՞ր արդյոք որևիցե բացթողում, որը լրացնելու ցանկությունն ու օրվա հրամայականը նաև մղեցին քեզ, այնուամենայնիվ, բացել թատերական դպրոց:

Մ.Ղ. - Ոչ, որովհետև ես ավելի շատ հակված եմ գլուխս կախ իմ գործն անելուն, քան թե նայել՝ ինչն է պակաս, ինչն՝ ավել: Երբ ինչ որ բան ստեղծում եմ, ուրեմն, դրա կարիքն ինքս եմ զգում: Եվ այնպես էլ չէ, որ մեր դպրոցի ստեղծումն ու այս երեք տարիներն իդեալական հարթ ճանապարհով են անցել: Կրթական ծրագրի ստեղծումից սկսած և այլ տեխնիկական խնդիրներով վերջացրած, շատ դժվարություններ են եղել: Ինձ համար ամենակարևորն այն է, որ մեր նախանշած որակական նշաձողը կարողանում ենք պահել:

Այսօրվա երիտասարդներին

դժվար է զարմացնելը

Տ.Մ. - Այդ որակական նշաձողի համատեքստում հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ այս թատերական դպրոցի սաներն, արդեն իսկ մասնագիտական կրթական բազա ունենալով, առանց մեծ դժվարության ընդունվում են ԵԹԿՊԻ, կարո՞ղ ենք ենթադրել, որ քո հիմնադրած կրթական կառույցը նախապատրաստական ամանաարդյունավետ հարթակներից մեկն է:

Մ.Ղ. - Գերադրական պիտակով բնորոշել չէի ուզենա իհարկե, բայց միևնույն ժամանակ էլ չեմ կարող հերքել եղած արդյունավետության փաստը: Նախապատրաստական կուրսը, թերևս այն ամենազգայուն տիրույթն է, որտեղ անցումային շրջանում գտնվող դեռահասներն են: Նրանց հետ աշխատանքում պետք է նուրբ մոտեցում ցուցաբերես, որ մասնագիտական առումով անդառնալի վնասներ չհասցնես: Այս ընկալումն է պատճառը մեր թատերական դպրոցում գործող այն սկզբունքի, որ այստեղ պետք է դասավանդեն գործող ռեժիսորները: Նախապատրաստական կուրսերը ղեկավարում է բեմադրիչ - ռեժիսոր Սամսոն Մովսեսյանը: Ինքս լինելով դերասանուհի՝ ավելի քան հստակ գիտեմ փոխկապակցվածությունն ու տարբերություններն այս մասնագիտությունների:

Տ.Մ. - Այսօրվա կենսառիթմերի բերումով երիտասարդն ակամայից ներքաշվում է տեղեկատվական սրըննթաց սպառման դաշտ: Սա իր հետ բերում է ռոբոտային հաշվենկատություն։ «Գալյա Նովենց» դպրոցում ինչպե՞ս եք ձևավորում այն հավասարակշռությունը, որի օգնությամբ սանը կարող է գտնել ոսկե միջինը և խուսափել գերռացիոնալության ու սենտիմենտալ ուտոպիականության ծայրահեղություններից:

Մ.Ղ. - Լուծումը տրվել է՝ ընտրելով այնպիսի մանկավարժներ, ովքեր կշռադատ դիրքորոշում ունեն տարիքային հոգեբանության, աշխարհազգացողության, աշխարհընկալման և դրանցից սերող արժեհամակարգի վերաբերյալ: Դու կարող ես լինել փայլուն դերասան  կամ ռեժիսոր, բայց չկարողանաս երիտասարդին համոզել, որ օրինակ՝ արվեստի դասական այսինչ նմուշը տիկ-տոկյան և ինստագրամյան այնինչ անբովանդակ տեսանյութից շատ ավելի արժեքավոր է: Հետևապես  մենք համապատասխանաբար մեր մշակած կրթական մոդուլային ծրագրով ձևավորել ենք այնպիսի մթնոլորտ, որտեղ գիտելիքը երեխային մերօրյա տեխնիկական ձևաչափերից չօտարված կերպով է մատուցվում: Անշուշտ դա համեմվում է նաև փոխադարձ անմիջականությամբ ձևավորվող փոխվստահությամբ: Կուրսի ղեկավարները դասապրոցեսներ անցկացնելուց բացի երեխաների հետ զրուցում են, նրանք կարող են իրենց խնդրի հարցով դասվանդողին կամ էլ ինձ դիմել: Ի սկզբանե դպրոցում այս գործելակերպն է որդեգրվել:

Թատրոնի փորձագիտական բնագավառն

ամեն գնով պահպանել է պետք

Տ.Մ. - ‹‹Գալյա Նովենց›› թատերական դպրոցն ունի դերասանական և ռեժիսորական բաժիններ: Ի՞նչն է քեզ ապագա թատերական քննադատների համար համապատասխան բաժինը բացելու քայլից դեռևս հետ պահում:

Մ.Ղ. - Կարելի է ասել, որ որևէ լուրջ խնդիր ինձ հետ չի պահում քայլից, և ես այդ ուղղությամբ երբեմն մտածում եմ: Չէի ցանկանա, որ տպավորություն ստեղծվի, թե մեզ այս ոլորտն այլևս պետք չէ: Մենք բոլորս մեծացել ենք ավագ սերնդի թատերագետների թատերախոսականների, քննարկումների ընթացքում նրանց հնչեցրած խոսքի մասնագիտական միջավայրում: Ի դեպ, առաջին անգամ 2003 թվականին Գերմանիայում եմ առնչվել դերասանների ներկայությամբ իրենց խաղացած ներկայացման քննարկման մշակույթի հետ: Զրուցելիս երկուսս էլ հաճախ այս կամ այն թատերագետի հոդվածից մեջբերումներ անում ենք: Կարծում եմ այդ ծրագիրն իրականացնելու հարցում էլ շա˜տ չենք սպասեցնի:

Տ.Մ. - Իսկ, եթե բնագավառի միջազգային համապատկերը նկատի ունենալով հարցին մոտենանք, քեզ բավարարում են մեր թատերագիտության, մասնավորապես թատերական քննադատության կարգավիճակն ու կարողությունները:

Մ.Ղ. - Կարողություններն այո, որովհետև հատկապես վերջին հինգ տարիներին  նկատելի է վերլուծությունների ներկայություն: Եթե անգամ ինչ որ առումով այն ցավոտ է քեզ համար, այդուհանդերձ՝ մասնագիտական անհրաժեշտություն է: Իսկ կարգավիճակը մի քիչ անսովոր է, որովհետև, որոշ իրավիճակներում՝ միշտ չէ, որ զգում ենք այս մասնագիտության կարևորության փաստացի գիտակցումը… Մյուս կողմից էլ, ներկայացումների մասին թատերախոսականներ գրվում են, բայց այդ ամենի շուրջ իրարանցումը շատ արագ է ավարտվում:

Տ.Մ. - Դե դա վերում նշածս կենսառիթմերի արագացմամբ է պայմանավորված: Առաջնախաղերի ուշագրավության կենսունակությունն էլ է ցավոք սրտի նվազել:

Մ.Ղ. - Այո՛, մարդիկ էլ, այլևս այն չեն, մի տեսակ ուրիշ՝ անտարբեր են դարձել, օտարվել իրարից: Անբնական պահվածք են որդեգրել, ու ցավոք, կրկին հետ վարժվել միմյանց ստեղծագործությունների մասին տվյալ արվեստագետի ներկայությամբ անկեղծորեն իրենց կարծիքն ասելուց:

Մարդկանց մեջ արհեստական

վարքագիծ եմ նկատում

Տ.Մ. - Ես դա պայմանավորում եմ, այսպես ասած, սոցիալական կրկնադիմակով. անիմջկանությունը ետնող սովորական սոցիալական դիմակին ցավալիորեն ավելացել է սոցցանցային դիմաշերտը: Էլ չեմ խոսում ֆեյքային երրորդ շերտի մասին, որը բարոյահոգեբանական միջավայրն այլանդակելուց բացի այլ գործառույթ չունի:

Մ.Ղ. - Այդ է՞ պատճառը, որ երբեմն այնպիսի տպավորություն եմ ստանում, թե մարդիկ հոգնել են իրարից:

Տ.Մ. - Ամենայն հավանականությամբ, այո, որովհետև ես այդտեղ էկզիստենցիալ օտարման տարրերից բացի նշմարում եմ նաև պաշտպանական բնազդի գործոնը: Այդ նույն համացանցի պարգևած տեղեկատվական գերհագեցվածությունը հաճախ մարդկանց հոգնեցնում է, ստիպում զերծ մնալ ինֆորմացիոն աղմուկից:

Մ.Ղ. - Ինքս էլ երբեմն խուսափում եմ այդ ամենից, որ անկեղծությունս հնարավորինս ապահովագրվի նշածդ վնասներից:

Տ.Մ. - Մաքսիմալ անկեղծ ու անսեթևեթ կերպար էր ‹‹Ֆրանսիայի ճնճղուկը››:

Մ.Ղ. - Ինչպես միշտ, բոլոր հնարավոր և անհնարին միջոցներով խոսակցությունը թեքում ես քո պատկերացմամբ դեռևս չլուծված հարցերի կողմը: Գիտեմ, Պիաֆի վերականգման մասին է հարցդ:

Տ.Մ. - Ես չեմ էլ հերքում իմ այդ հատկությունը և այո՛, ուզես, թե չուզես, պետք է հարցնեմ, թե ե՞րբ կվերականգնվի Էդիթ Պիաֆի մասին տեսածս երեք ու կես ներկայացումներից միակ երաժշտական մոնո ներկայացումը, որի դերակատարը դու էիր:

Մ.Ղ. - Այդ ներկայացման վերականգման միտքն իրագործման փուլում է: Իհարկե փոքր-ինչ այլ տարբերակով է լինելու, կենդանի երաժշտության նվագակցությամբ: Մի քիչ երկյուղածությամբ եմ այդ դերակատարմանը մոտենում, որովհետև վոկալի վրա հիմնված կերպարը խաղալու համար սովորականից մի քանի ամիս ավել աշխատանք է ինձանից պահանջում: Պարզապես քամվում է ողջ էներգիաս, թեպետ, երգելիս ծագող հաճելի զգացողությունն էլ կա:

Տ.Մ. - Թե չեխովյան, և թե շեքսպիրյան կերպարներով հանդես եկել ես, կա՞ արդյոք բրեխտյան դրամատուրգիայում մի կերպար, որ ցանկացել ես խաղալ, բայց դեռ բախտ չի վիճակվել:

Մ.Ղ. - Բրեխտյան կերպարի մասին երբևէ չեմ մտածել, բայց հետաքրքիր գաղափար է: Ընդհանարապես, բոլոր այն դերերը, որ խաղացել եմ, այնպես չի եղել, որ մտածել կամ երազել եմ այդ կերպարների մասին և… Ուղղակի ռեժիսորների կողմից եղել են առաջարկներ, ինչի համար շնորհակալ եմ իրենցից:

Տ.Մ. - Իսկ Հին հույն ողբերգակների դրամատուրգիայի՞ց:

Մ.Ղ. - Այդ կերպարների մասին էլ չեմ մտածել: Կարող եմ ասել, որ կյանքիս մի շրջանում ինձ հետաքրքրում էր Լեդի Մակբեթի կերպարը:

Տ.Մ. - Գոռ Մարգարյանի վերաբեմադրած ‹‹Մեղրի համը›› ներկայացման մեջ խաղացածդ նոր կերպարը տալիս է հիմք կարծելու, որ ներկայումս շեքսպիրյան այդ դերի ստանձնումն իրատեսական կլինի:

Մ.Ղ. - Բայց հետահայացն ինձ հանգեցնում է այնպիսի տարակուսանքի, որ ես վստահ չեմ՝ իրոք ցանկանում էի, թե ինձ թվում էր՝ ես պահանջ և ցանկություն ունեմ Լեդի Մակբեթի դերը խաղալ:

Չեխովյան իրականությունն ակտուալ է

Տ.Մ. - Դերակատարումներիդ համատեքստում Կոելիոյի Վերոնիկի կերպարը մարկեսյան դերի էմոցիոնալ ընթերցման համար նպաստավոր ներազդեցություն ունեցա՞վ, թե՞ ոչ:

Մ.Ղ. - Չեմ կարծում: Առհասարակ, Կոելիոն բեմական առումով բարդ գրող է, որովհետև, իմ ընկալմամբ, այն ավելի շատ ընթերցողական, քան թատերախաղային տեքստ է քեզ տալիս: Կատարողական առումով էլ մի առանձնահատկություն ուներ այս դերակատարումը. դժվար էր սկսելը: Այդ սկիզբն արտառոց էր, միանգամից ներվով էր մեկնարկը: Գիտեմ, որ մարդն ինքն իր հետ անհաշտ լինելու պարագայում ագրեսիվ է դառնում, այդուհանդերձ, նման վարքագծով խաղը սկսելը հեշտ չէր:

Տ.Մ. - Այդուամենայնիվ, չմոռանանք, որ քո կերպարանավորած չեխովյան քույրն էլ մոտավոր նմանություն ունի Վերոնիկի հետ. անձնական կյանքի ձախողում:

 Մ.Ղ. - Թեև այս կանանց կերպարներին միավորում են վերջիններիս ներսում կուտակված անպատասխան հարցերը, միևնույն է՝ որոշ հանգամանքների տարբերություններ կան: Օրինակ՝ տարբեր են եվրոպական և ռուսաստանյան իրականությունները, ժամանակաշրջաններն էլ այլ են: Մաշան իր անձնական խնդիրների հետ որոշ չափով համակերպված էր բեմ մտնում, իսկ Վերոնիկան անհաշտ է: Մաշային ավելի շատ հետաքրքրում էր տունը վաճառել և Մոսկվա գնալը:

Տ.Մ. - Իսկ անձնական կյանքի հաջողվածությամբ չփայլող Լյուբով Անդրեևնային տարածք բալենու այգին չկորցնելը:

Մ.Ղ. - Չեխովը կյանքի հակասական նրբություններից յուրահատուկ ինֆանտիլ տրամադրություն հյուսող դրամատուրգ է, և նրա այս երկու պիեսներում էլ տիրապետող է այն զգացումը, որ մարդիկ, նորմալ փոխհարաբերություններից հետ են վարժվել: Քիչ առաջ մեր արձանագրած արհեստական վարքագիծն ասես չեխովյան իրականության վերասերում լինի:

Տ.Մ. - Հակասությունների բերումով ինքնաբերաբար հաջորդ հարցին մոտեցանք: Եթե Վերոնիկը փոձել էր կյանքից հեռանալ, ապա «Մեղրի համում» շոշափվում են լքելու, լքված լինելու և մնալ-մաքառելու թեմաները։ Ընդ որում, այս պիեսի համատեքստում բեմից ներկայացրել ես և՛ լքողի, և՛ լքվածի հոգեվիճակները։ Ըստ քեզ հեռանալու և մնալու բարդ ընտրության հարցում, որտե՞ղ է ճշմարտության հարաբերականության սահմանը:

Մ.Ղ. - Թվում էր, թե Էլենի կերպարին վաղուց էի ծանոթ, քանի որ տարիներ առաջ նրա դստեր՝ Ջոյի դերն եմ կատարել: Սակայն Էլենին շատ ավելի խորությամբ ճանաչեցի, երբ պատրաստվում էի ինքս նրան կերապարանավորել: Ուզում էի հասկանալ՝ ինչու՞ է ինքն այդպիսին, լքող տեսակը: Նա մի կին է, ով ցանկանում է կյանքը վայելել և վախենում է պատասխանատվությունից: Դուստրը՝ Ջոն իր հոգեվթարն է և նա իրականում այդ չդադարող վերհուշից է փախնում, այլ ոչ թե իր երեխային չսիրելու թելադրանքով: Ի դեպ, պիեսի պատմությունը գրեթե նույնությամբ կրկնող իրադարձությունները պատահել են մի բլոգերի հետ:

Տ.Մ. - Փաստորեն, ի դեմս մոր և դստեր կերպարների պատասխանատվության զգացողության տարբերության՝ մենք ճշմարտության հարաբերականության հետ գործ ունենք:

Մ.Ղ. - Այդպես է ստացվում:

Երկրից հեռանալու ցանկություն չունեմ

Տ.Մ. – Հեռանալ - մնալու կերպարային թեման, եթե մի քիչ էլ շարունակենք իբսենյան հանգրվանին կհասնենք:

Մ.Ղ. - Ինձ մի քանի անգամ առաջարկել են Նորայի կերպարը, ուղղակի չստացվեց կյանքի կոչել այդ գաղափարը: Հիմալ էլ ինձ թվում է՝ արդեն ուշ է:

Տ.Մ. - Վստահ չեմ, բայց եկ մնալու և հեռանալու երկընտրանքի հարցը ստեղծագործականից հողեղեն իրականություն տեղափոխենք: Ասա ինձ խնդրեմ, թատերական գերդաստանի երրորդ սերնդի ներկայացուցչիդ ի՞նչն է դեռևս զերծ պահում արտագաղթելու գաղափարից:

Մ.Ղ. - Հավատը… Անխոս հավատը… Ես հավատում եմ, որ իմ երկրում կարող եմ ավելին անել, քան օտար երկրում, և Հայաստանն էլ ինձ շատ ավելին կտա, քան աշխարհի յուրաքանչյուր երկիր: Որքան էլ երկիրն այդ հյուրընկալ լինի, միևնույն է՝ մենք իրենց համար օտար ենք: Գոնե իմ պարագայում, սա երկիրը սիրել - չսիրելու հստակ սահմանագիծն է:

20.11.2025  23:52