13.08. 2025  20:48

Թատրոնով, առավելևս՝ այլ երկրի թատերական կյանքով ապրելը քիչ հանիպող երևույթ է: Ամենքը չէ, որ անմնացորդ տրվում են մշակութային անշահախնիր նվիրումին, և այդպիսիններից մեկը թատերագետ, պրոֆեսոր Անդրեյ Մոսկվինն է:

Տիգրան Մարտիրոսյան. - Երևի թե ինքդ էլ նկատած կլինես, որ ժամանակակից թատրոնն ավելի ու ավելի է հակվում դեպի շարժման գերակայությանը: Ըստ քեզ ինչո՞վ է պայանավորված այս տենդենցը:

Անդրեյ Մոսկվին. – Եթե խոսենք լեհական թատրոնի համատեքստում, ապա դա կապված է ռեժիսուրա մուտք գործած միջին սերնդով: Այս սերունդն օրինաչափորեն արտահայտչական վեճ ուներ ավագների հետ: Օրինակ՝ Քրիստիան Լյուպան, Քշիշթոֆ Վարլիկովսկին, Գժեգոժ Յաժինան թեև տարբեր արտահայչակերպերի կրողներ էին, սակայն նրանք բոլորն էլ նախապատությունն ավելի շատ տեքստին, խոսքին էին տալիս: Պատահական չէ, որ Վարլիկովսկու ներկայացումները երեք-չորս ժամ տևողություն ունեն. առանց խոսքի մասնակցայնության դժվար է այդպիսի երկարատևություն պատկերացնելը: Լյուպան իր ներկայացումների համար հենց ինքն է վեպերը մշակում՝ բառ ու բանի հետ աշխատելով: Իսկ միջին սերնդի համար տեքստ այդքան էլ կարևոր չէ: Նրանք գրեթե հրաժարվում են տեքստից, հույսը դնում են դերասանի ֆիզիկական տվյալների, կոմպոզիտորի, բեմանկարչի վրա, որովհետև ինքնուրույն չեն հեղինակում պերֆորմատիվ ներկայացումը: Դրանք ցավոք սրտի մեծ մասամբ արտահայտչատարրեի փոխլրացումից զուրկ, անհետաքրքիր ստեղծագործություններ են լինում, որովհետև ռեժիսորները չունեն տվյալ մոտեցմանն անհրաժեշտ ահռելի փորձառությունը: Այդպիսի ներկայացումներն այժմ Լեհաստանում շատ են:

Երիտասարդները ցանկանում են

տարբերվել իրենց նախորդած սերնդից

Տ.Մ. - Դա փորձարարական-նորարական միա՞կ մոտեցումն է լեհական ներկայիս թատրոնում:

Ա.Մ. - Ոչ, պատահում է նաև, որ վերցվում են դասական արձակ գործը, մասնատում այն, ստեղծագործության սյուժեի գծերից մեկին հարող ինչ-որ հատվածներ այդտեղից վերցնում և համապատասխան կոնցեպցիոն տրամաբանությամբ համակցում դրանք: Կարող է ստացվել ուշագրավ պատմություն-մեկնաբանություն, բայց դա հետաքրքիր է ներկայացման գրական հենքին ծանոթ հանդիսատեսի համար: Եթե այդ գրական գործը ներառված է կրթական ծրագրում, և ուսուցիչը աշակերտներին բերել է տվյալ ներկայացումը դիտելու, ապա երեխաների համար անհասկանալի է բեմում կատարվողը: Սա խնդիր է:

Տ.Մ. - Ինձ թվու՞մ է, թե ստեղծագործական ‹‹անցյալի›› հետ կապերը խզելու միտումն իսկապես բավական արմատական կարգավիճակ ունի լեհ երիտասարդ ռեժիսորների աշխարհայացքում:

Ա.Մ.- Երևի թե ասածիդ մեջ ճշմարտություն կա, որովհետև նախորդներից կտրականապես տարբերվելու նրանց մղումն իր սուր դրսևորումն է ստանում նաև դասական հենքով նրանց ներկայացումներում: Խնդրահարույց թեմաներով այդ ստեղծագործությունները հաճախ նրանք ֆարսային լուծմամբ են բեմավորում: Չպահպանելով հեգնանքի չափի զգացումը՝ ցանկանում են անխնա ծաղրել այդ կերպարներին, նրանց մտածելակերպն ու կենսաձևը: Երիտասարդ ստեղծագործողների համար մի տեսակ օտար է հերոսը, մերժելի:

Տ.Մ.- Ստեղծագործական հոգեբանության տեսանկյունից երիտասարդների այս ծայրահեղ ինքնուրույնացման վարքագիծը ինքնահաստատման ակտ է՞, թե մեկ այլ հանգամանքով էլ է պայմանավորված:

Ա.Մ.- Միգուցե ոմանց տպավորությամբ ինքնահաստատման երևույթ լինի, բայց ինձ թվում է, որ նրանք իրականությունն ու դրա գեղարվեստական այլընտրանքը հաճախ առանց պատճառահետևանքային կապի են ընկալում: Այդ կապն իրենց չի հետաքրքրում: Նրանց գրավում է դրվագայնությունը, տեսարանային կրկնությունները, անորոշ էմոցիոնալ վառ երանգները, և այդ համատեքստում միջին սերնդի լեհական ժամանակակից ռեժիսուրան ես էքսպրեսիոնիստական կբնորոշեի: Բազմազան գույներ են առկա, որոնք միշտ չէ, որ մեկ ամբողջության շուրջ են հավաքվում: Այդուհանդերձ, նրանք բավական պահանջված են և շատ են բեմադրություններ անում նաև մարզերում:

Տ.Մ.- Հակահերոսության միջավայրի նախադրյալներ հուշող այս պատասխանդ (պատճառահետևանքային կապի արհամարհմամբ պատասխանատվության զգացումի անուղղակի չեղարկում), ինձ ստիպում է փոքր ինչ այլ դիտանկյունից վերադառնալ նախորդ պատասխանիդ վերջնամասին: Ասա ինձ խնդրեմ, ո՞րն է ներկայիս ակտուալ հերոսը:

Ա.Մ.- Նրան դժվար է ինչ-որ միակ տեսակով բնորոշել: Մի քանի մարդկային տիպեր կան ներկայումս, որոնք կարող են հավակնել այդ կարգավիճակին: Ինձ համար այժմ հստակ է միջին սերնդի քառասունն անց այն անձն, ով շատ արագ հարստանալ է ցանկանում ցանկանում: Այդ մարդիկ գալիս են իշխանության և չգիտես, թե իրենց հետ ինչպես վարվել:

Ես հասկանում եմ , որ ժանաակի հետ չեմ երիտասարդանում

Տ.Մ.- Իսկ քեզ համար լեհական բեմում մարդկային, կերպարային ո՞ր տեսակն է պակասում:

Ա.Մ.- Հետաքրիր է… երբևէ չէի կենտրոնացել այդ հարցի վրա: Գիտես, ես հասկանում եմ, որ տարիքս առնում եմ, իսկ թատրոնը երիտասարդանում է: Ընդհանրացված եթե ասեմ, ինձ հաջողակ մարդկանցով ստեղծվող գեղեցիկ, պոզիտիվ պատմություններն են պակասում: Վերջին քսան տարիների ընթացքում մեր թատրոնը մի տեսակ գնացել մեր բոլոր պակասվորությունների պատճենման կողմը: Գեղեցիկ և միաժամանակ պարկեշտ ապրել կարողացող մտավորական մարդիկ են պակասում:

Տ.Մ.- Բայց մտավորականության դատապարտվածության հարցը կարծես թե Չեխովն արդեն փակել է իր դրամատորգիայում: Ի՞նչ է անելու նա 21-րդ դարում:

Ա.Մ.- Ոչ ինձ, ոչ թե մտավորականության դատապարտվածությունն է պակասում լեհական բեմում, այլ մտավորականը, որ այսօրվա խնդիրներն ավելի խորքային և ամբողջական է տեսնում, խորհում և հավասարակշռված խոսում դրանց մասին: Այդ մտավորականը կարող արվեստի մարդուց բացի նաև քաղաքական գործիչ լինել:

Տ.Մ.- Քանի որ մտածող մարդկանց տիրույթին հասանք, չեմ կարող չհարցնել հետևյալը: Ի՞նչ վիճակում է այժմ լեհական թատերագիտությունը:

Ա.Մ.- Մենք ունեցել ենք և այժմ էլ կան ծանրակշիռ գիտական պարբերականներ: Կա ‹‹Թատրոն›› պարբերականը, որն ավելի հայտնի է, և ‹‹Դասկալե››-ն, որտեղ նույնիսկ թատերախոսականում պարտադիր են գիտական հիմնավորումները: Թատերական գործիչների, թատրոնի վերաիմաստավորման մասին մենագրություններ են հրատարակվում: Թատերագիտական ֆակուլտետներ են գործում Լեհաստանի ՝ Վրոցլավում, Վարշավայում և այլ քաղաքներում:

 Տ.Մ.- Բարի, իսկ քանի թատերագետներ են ակտիվ թատերախոսական գործունեություն ծավալում:

Ա.Մ.- Թերթերը, սովորաբար մեկ հեղինակի հետ աշխատելն են նախընտրում և մամուլին թղթակցող թատերագետները մոտավորապես տասը կլինեն: Իսկ պարբերականներում երեսունից ավել:

Տ.Մ.- Այդ համայնքում նկատելի՞ է երիտասարդ սերնդի ակտիվությունը:

Ա.Մ.- Այո, մենք նույնիսկ Դրամատուրգիական փառատոն ունենք, որը լավագույն երիտասարդ թատերական քննադատ մրցույթ ունի:

Տ.Մ.- Հայաստանում, ակտիվ թատերագետների ընդհանուր թիվը մոտավորապես տասն է և երիտասարդ սերնդի խորը ճգնաժամ ունենք: Ու հասել ենք մի իրավիճակի, որ երբեմն նույնպես անհրաժեշտ թատերական ժուռնալիստիկան թատերագետի հեղինակած թատերախոսականի հետ շփոթում:

Ա.Մ.- Ցավալի է…